Sunday, September 26, 2004

لذت مطالعه ؛

 

عادت به مطالعه و ايجاد  تفكر خلاق :

 

در دنيا هيچ لذتي بالاتر از مطالعه وجود ندارد !

تولستوي

مقدمه :

مطالعه انقدر اهميت دارد كه در كنار معيار هاي ديگر يكي از ملاك هاي سنجش ميزان پيشرفت يك جامعه است .

تعجبي ندارد كه جوامعي چون ايران تا اين اندازه عقب افتاده اند و هنوز حتي توانايي اداره سرنوشت خود را ندارند در جامعه اي كه تيراژ كتاب در آن از چندين دهه تا بحال همان دو يا سه هزار جلد باقي مانده است تازه همين اندك هم گاه بفروش نمي رسد !! اين وضعيتي كه الان با ان روبرو هستيم جاي شگفتي ندارد . ما از نظر تيراژ كتاب حتي از يك كشور كوچك چند ميليوني مانند تاجيكستان كه اتفاقا هم زبان و هم فرهنگ خودمان است هم عقب تر هستيم !

 راستي چرا مردم ما عادت به مطالعه ندارند ؟ چرا براي كتاب پول خرج نمي كنند آيا گراني كتاب علت ان است ؟ من كه فكر نمي كنم اينگونه باشد چطور با وجود گراني افراد حاضرند  براي خريد يك لباس يا كفش دهها هزار تومان پول بپردازند ولي هنگامي كه  پاي خريد كتاب پيش مي آيد حاضر به اين ولخرجي نيستند ؟ و تعجب مي كنند از اينكه يك نفر پيدا شود و مثلا در سال 50 هزار تومان كتاب بخرد .

 واقعيت اين است كه ما از كودكي ياد نگرفته ايم مطالعه كنيم اساسا اعتقادي به  مفيد بودن مطالعه نداريم .بله اگر شما در كوچه و خيابان را ه بيفتيد و از مردم سوال كنيد  همه مي گويند كه مطالعه چيز خوبي است كسي منكر اين حرف نيست ولي در عمل هيچكاري انجام نمي گيرد .  شاهد آنهم همان تيراژ پائين كتاب در ايران است  كه ذكر آن رفت .

 

حتي وقتي هم اينترنت آمد همگان ديديم كه با وجود آن همه امكانات و آن همه وبلاگ كه در نوع خود ركوردي  در جهان بود چه مطالبي نوشته مي شد و مگر نه اين است كه اين مطالب تراوشات افكار نويسندگان است ؟

فقط در يك دوره كوتاه بعد از دوم خرداد ، روزنامه هايي داشتيم كه مطالب خوبي مي نوشتند و با استقبال هم روبرو شدند هر چند تيراژ بهترين و معروف ترين روزنامه هاي ما هم اكنون  به 500 هزار نمي رسد كه  د رمقايسه با كشور هاي پيشرفته  هيچ است .

مثل اينكه ملت ما به كلمه فارغ  التحصيل شدن سخت وفادارند بعضي ها كه از همان ابتداي زندگي از هر چه تحصيل و علم و مطالعه است فارغند و تازه آنهايي هم كه تحصيل كرده اند هيچ لزومي نمي بينند كه بعد از انجام تحصيلات رسمي ، مطالعه خود را ادامه دهند غافل از اينكه آن تحصيلات رسمي  صرفا براي  دستيابي به ابزار و روشي بوده است كه بعد ها با استفاده از ان به مطالعه ادامه دهند و اين كلمه زشت فارغ شده فقط مانند قديم براي خانم هايي  كاربرد دارد  بچه خود را بدنيا آورده اند وگرنه آدم تا موقعي كه زنده است از علم و دانش و سواد اموزي و مطالعه فارغ نمي شود ! و همواره بايد در گير اين موضوعات  باشد .

اين روزها مصادف كه  با بازگشايي مدارس است  ضمنا نمايشگاه كتاب هم در ممكو داير است مطلب زير به همين بهانه نگارش شده است :

 

فوائد مطالعه :

1-   كسب آگاهي در  زمينه هاي  مختلف :

هنوز هم مي توان با كمك كتاب بسياري آگاهي ها را بدست آورد از تعمير ماشين گرفته تا آشپزي و باغباني و بسياري كارهاي ديگر . كتاب وسيله اي ساده ارزان و هميشه در دسترس است

2-   گسترش افق ديد:

 مطالعه افق هاي جديدي را فرا روي آدمي مي گستراند تعجبي ندارد كه خواندن يك كتاب بتواند طرز فكر  شخص را عوض كند و بر روي شخصيت او تاثير بگذارد  

3-   پيدا كردن ايده  براي ارائه راه حل :

 كتاب خواند فكر را باز مي كند خودش مي تواند  منبع ايده هاي تازه باشد  يافتن راه حلهايي براي معضلات موجود .

 

4-   پيدا كردن قدرت قضاوت صحيح :

 

 جان ديويي مي گويد هدف از تعليم و تربيت اين است كه شخص در نهايت به قوه قضاوت صحيح دست پيدا كند .اين حرف درستي است لااقل يكي از اهداف مطالعه مي تواند همين باشد مطالعه قوه قضاوت شخص را تقويت مي كند تا بهتر بتواند موضوعات پيرامون خود را تجزيه و تحليل كند .

 

5-   بالا رفتن دانش و آگاهي و رشد فكري : مطالعه به هر حال آگاهي و دانش شخص را زياد مي كند يك فرد اهل مطالعه اطلاعات  با  ارزش و مستند بيشتري در اختيار دارد .

6-   پيدا كردن  مشغوليت فكري: :

 كه خودش مي تواند  مانع بسياري از انحرافات شود .

فكر مي كنيد چرا آدمهاي كتابخوان اغلب كم حواس هستند ؟ چون فكر آنها مدام مشغول است . از طرفي يك فكر مشغول ديگر فرصتي براي پرورش انديشه هاي پليد و منفي ندارد . به همين جهت يكي از راههاي كاهش مفاسد اجتماعي همانا ترويج مطالعه است راه ديگرش ايجاد كار و سرگرمي براي مردم است . هيچ چيز خطرناك تر از يك ذهن و فكر بيكار نيست .

 

7-   بهترين مونس تنهايي :

 ديده ايد افرادي كه تاب تحمل تنهايي را ندارند ؟ يكي  از دوستانم اگر يكشب خانمش خانه نباشد دق مي كند زنگ مي زند كه حتما پيش او بروم . واقعا چرا آدم بايد اين همه از تنهايي هراس داشته باشد ؟ وقتي عادت به مطالعه باشد آدم هيچوقت تنها نيست . ( منظورم تنهايي فكري است ونه تنهايي فيزيكي و جسمي) شما هر لحظه مي توانيد با بزرگاني چون سعدي و حافظ و مولانا و غزالي و امثال آنها و يا مفاخر و شخصيت هاي برجسته ديگري نظاير آنها همدم شويد و با انديشه هاي آنان در آميزيد . واز نوشته هاي آنها لذت ببريد . درد اين حالت نه تنها تنهايي ناخوشايند نيست بلكه پر بار و مثبت هم مي شود . هر لحظه بر ميزان دانش و آگاهي شما اضافه مي شود و اگراين آگاهي با تفكر هم توام باشد كه ديگر فوق العاده است .

8-   برقراري ارتباط بهتر با ديگران :

 وقتي شما اهل مطالعه باشيد همواره حرفهاي زيادي براي گفتن داريد و انديشه هايي كه مي توانيد با ديگران به اشتراك بگذاريد . بنابر اين وقتي با يك شخص آشنا و  يا حتي  غريبه روبرو مي شويد دريچه اي براي شروع ارتباط داريد فرقي هم نمي كند كه آن شخص در چه رتبه و طبقه اجتماعي باشد خواه كارگر باشد يا كشاورز يا مهندس و دكتر . چون  دستمايه اي داريد كه از طريق آن به تبادل اطلاعات و برقراري ارتباط مفيد بپردازيد .و به اين شكل نقش اجتماعي تري را بازي كنيد

 

9-   مي گويند آنهايي كه زياد مي دانند حرفهاي زيادي هم براي گفتن دارند:

 اين واقعيتي است وقتي شما مطالعه داريد خصوصا اگر اين مطالعات در زمينه ها ي متنوع و گوناگون باشد در هر جمعي چيزي براي گفتن داريد  اين خود باعث مي شود كه ابتكار عمل را در ارتباطات كلامي بدست بگيريد و اجازه ندهيد افراد كم سواد با گفته هاي پوچ و بي ارزش خود مسير بحث را به انحراف بكشانند و وقت ارشمند  شما را هدر دهند .

 

10-                      فرهيختگي :

چه موهبتي بالاتر از اينكه شما انساني فرهيخته ، آداب دان و با تربيت و فرهنگ باشيد ؟ و چه وسيله اي بهتر و آسان تر از كتاب و مطالعه براي كسب فرهيختگي ؟

 

ترويج كتابخواني و عادت به مطالعه :

الف : آموزش كتابخواني را بايد از همان اولين ماهها و سالهاي تولد به كودك  شروع كرد حتي براي كودكان شير خوار هم كتابهاي تصويري زيبايي وجود دارد كه به كتاب حمام معروف است و قابل شستشو هم هست و از مواد پلاستيكي درست شده كه به آساني پاره نمي شود.

 بايد بجاي اسباب بازيها يي كه گاه حتي مضر هستند، از همان ابتدا كودك را  به مطالعه علاقه مند كرد اين روند بايد تا نوجواني ادامه يابد مي توان بخش عمده اي از هدايايي كه براي كودكان امان مي خريم كتاب و وسايل آموزش نظير آن باشد .

لازم است  حتي براي نمايش هم كه شده  اوقاتي از شبانه روز را در حضور كودك كتاب بخوانيم ومطالعه كنيم تا بطور غير مستقيم و عملا عادت به مطالعه را  به بچه ها ياد دهيم . پدر و مادرهايي كه گله مي كنند چرا بچه هايي آنها به مطالعه علاقه ندارند غافل از اين موضوع هستند كه وقتي  خودشان در شبانه روز حتي يك دقيقه هم مطالعه نمي كنند ! چگونه انتظار داريد كودكي كه شما را الگوي رفتاري خودش قرار مي دهد كتابخوان از آب در آيد ؟ اين انتظاري بيجاست ! هيچ اشكالي ندارد كه شب يك ساعت تلويزيون را خاموش كنيد و بجاي ان مطالعه كنيد .

كودك دنياي خاص خودش را دارد به معيارهاي و قضاوتهاي خودش . براي او قابل در ك نيست كه شما درس و مشق نداريد و آزاديد كه تلويزيون نگاه كنيد. اگر به بگوئيد تلويزيون نگاه نكن مطالعه كن  !  او حتما  خواهد پرسيد پس چرا شما خودتان مطالعه نمي كنيد ؟

اگر عادت به مطالعه در كودكي شكل نگرفت در بزرگسالي انجام آن مشكل است ولي مي توان با سعي و تلاش اين عادت را ايجاد كرد :

 

هر كاري انگيزه مي خواهد كتابخواني و مطالعه هم همينطور . سعي كنيد با يافتن كتابهايي كه موضوعات مورد علاقه شما را مطرح كرده اند كتاب خواندن را آغاز كنيد كم كم شروع كنيد لازم نيست همان شب اول دهها صفحه مطالعه كنيد .

مي توان حيطه مطالعه را به يكي دوموضوع خاص محدود كرد مثلا دانستنيهاي پزشكي يا فني يا هنري يا موضوعاتي در باب تعليم و تربيت و روانشناسي .

چقدر خوب است كه خانم هاي خانه دار اوقات فراقت خود را با مطالعه كتابهايي در مورد تعليم و تربيت كودك و روانشناسي   صرف كنند .  يا هر زمينه اي كه علاقه دارند فرقي نمي كند خواهيد ديد كه بعد از مدتي اطالاعات زيادي در اين زمينه كسب كرده ايد كه گاهي حتي از متخصصين در اين فن هم بيشتر  مي شود

 . امروزه مطالعه از حالت  كتاب خواندن  صرف ،  بيرون آمده و با استفاده از دنياي شگف انگيز اينتر نت شما مي توانيد از جديد ترين منابع در هر موضوعي كه تصورش را بكنيد و به هر زباني كه دوست داشته باشيد مطلب بخوانيد ولي وقتي عادت به مطالعه وجود ندارد اينترنت هم كه باشد به عنوان سرگرمي و وقت گذراني مورد استفاده قرار مي گيرد !

هانتينگتون در كتاب خود مي گويد امروزه ما شاهد هستيم كه گاهي بيماران با پزشكان خود در مورد بيماري اشان به جر و بحث مي پردازند و با كمال تعجب گاهي هم حق با بيمار است چون او با استفاده از اينترنت به آخرين يافته هاي پزشكي در مورد بيمار ي خود دست يافته است مطلبي كه پزشك متخصص فرصت مطالعه آن را  نداشته است !!

 اين مورد براي خود من اتفاق افتاده است و اين هم يكي  ديگر از معجزات عصر ارتباطات و اينترنت است .

نظريه پردازي :

شما وقتي در موضوعي خاص مطالعه كنيد و به تحقيق و تفحص مي پردازيد كم كم به آن موضوع احاطه پيدا مي كنيد و نتيجه اين مي شود كه بتدريج جرقه هاي در ارتباط با ان به ذهن شما مي رسد كه اگر با تفكر خلاق همراه باشد مي توانيد نظرات و ايده هاي جديدي را خلق كنيد فكر مي كنيد نظريه پردازها چكار مي كردند نبوغ فكري وقتي كه پرورش پيدا نكند فقط يك  امكان بالقوه است .كه ظهور پيدا نمي كند .

تفكر خلاق : creative imagination  

تفكر خلاق نياز به رشد و باروري دارد از همان ابتداي تولد تا نوجواني بايد مدام تقويت شود جامعه نبايد اسير مشكلات اقتصادي باشد تا زمينه رشد خصائل اخلاقي در ان فراهم شود و محيطي آرام و بدون تنش رد جامعه ايجاد شود تنها در چنين محيط آرامي است كه امكان مطالعه و تفكر و پرورش خلاقيت وجود دارد .

 جامعه اي كه با مشكلات عديده اقتصادي دست به گريبان است جايي براي بروز خصائل اخلاقي در ان باقي نمي ماند و وقتي اخلاق نيست جامعه آرامش ندارد  د رنبود آرامش ، بحث از مطالعه وتفكر امر بيهوده اي است .

شايد يكي از بدترين معايب زندگي در شهرهاي بزرگي چون تهران هم همين باشد كه آنقدر در اين شهرها  تنش و اضطراب وجود دارد و افراد چنان  درگير روزمره گي هستند كه نه فرصت مطالعه دارند و نه وقت تفكر .

 

تفكر  پشتوانه فكري مي خواهد ، ايده مي خواهد وگرنه هر فكر كردني كه تفكر نمي شود .

 در قديم خانواده هاي متمول كودكان خود را براي مدتي به مكانهاي روستايي مي فرستادند تا در محيط باز و طبيعي دشت و صحرا ، فكر كودك شكوفا شود بچه هائيكه در محيط هاي بسته شهري پرورش مي يابند به شدت از فر آيند  رشد طبيعي و آشنايي با طبيعت محروم مي مانند .

همه اينها را گفتم تا نشان داده شود كه تفكر خلاق و ايجاد خلاقيت در بچه ها طيف گسترده اي دارد از مطالعه گرفته تا نوع محيط و صد البته زمينه هاي مستعد ژنتيكي .

فكر كردن هنر است تفكر خلاقه داشتن يك موهبت است و زندگي پر بار و با كيفيت يك نعمت بزرگ و همه اينها در سايه مطالعه مستمر شكل مي گيرد پس با ديدي تازه به اين مقوله بنگريم .

با شعر نغز مولانا تمام مي كنم كه مي گويد :

 اي برادر تو همان انديشه اي

مابقي خود استخوان و ريشه اي !!