شب یلدا :

ایرانیان از دیر باز مراسم و آئین های با شکوه و زیبای فراوانی داشته اند که با وجود فراز و نشیب های زیادی که فرهنگ وتمدن باستانی آنها پشت سر گذاشته است هنوز خیلی از این مراسم و جشنها پا برجا مانده است و این ماندگاری خود بهترین دلیل بر عمیق و ریشه دار بودن این آئین هاست . یکی از این جشنها : سنت زیبا و قشنگ جشن شب اول زمستان ِیعنی : شب یلدا است .

شب یلدا بلندترین شب سال است .هر چند این بلندی ناچیز و در حد چند قیقه است ولی وقتی دقت کنیم می بینیم که درواقع اوج تسلط تاریکی است چون این شب نقطه عطفی است که از آن پس طول شب بتدریج رو به کاهش می گذارد و به همان نسبت به طول روز اضافه می شود تا بالاخره زمانی برسد که روشنی و گرمی بر سیاهی و سردی غلبه کند و می بینید که این چه سمبل و نشانه خوبی برای جشن گرفتن و شادی کردن است آنهم از منظر و دیدگاه نیاکان خردمند ما که :

اولا از هیچ فرصتی برای شاد بودن و داشتن نشاط و سرزندگی غفلت نمی ورزیدند و ثانیا سعی می کردند شاد بودن آنها معنی دار و منطقی باشد . هرچند که به نظر من که در در آغاز هزاره سوم زندگی می کنم شاید یکی از معدود چیز هایی که نیاز به دلیل ندارد همین شاد بودن و لذت بردن از زندگی است .

واقعا چه دلیلی لازم دارد ؟ ما حتی اگر زندگی مرفهی نداشته باشیم حتی اگر خدای ناکرده از سلامتی کامل بهره مند نباشیم و بسیاری اگر ها و حتی های دیگر , بازهم باید خوشحال و امیدوار باشیم . چون غمگینی و ناامیدی مانند خوره ای است که اساس زندگی ما را نابود می کند و تازه ره آور مثبتی برای ما ندارد . اینها را گفتم تا معلوم شود اکثر این مناسبت هایی که متا سفانه بنام دین و به عنوان عزاداری بخصوص در این سالها به جامعه ما تحمیل کرده اند را به شدت محکوم و رد کنم اینها علاوه بر انکه با سنت های گذشته ما همخوانی ندارد بالاتر از آن هیچ ارتباطی هم با اسلام ندارد و صرفا برداشتهای سراسر غلط اقلیتی است که به اکثریت تحمیل کرده اند و اکثریت هم بخاطر اعتقادات خود و ترسی که شاید هم ریشه در ناآگاهی دارد اعتراضی نکرده اند .

خیلی از مطلب دور شدم ولی پرداختن به این حاشیه لازم بود تا بگویم که نه تنها در ایران باستان بلکه در اسلامی که من می شناسم هیچ چیزی که مردم را به غم و اندوه دعوت کرده باشد نمی یابید . دراین باره توضیحی کوتاه در پایان همین مطلب آورده ام که در صورت تمایل می توانید آن را مطالعه کنید .

مراسم شب یلدا :

شب یلدا در نقاط مختلف ایران به شکلهای متفاوت برگزار می شود . ولی چیزی که بین همه اقوام ایرانی مشترک است این است که در این شب همه اعضای خانواده و فامیل به دور هم جمع می شدند . معمولا برای گرم شدن از کرسی استفاده می کردند . وقتی دقت کنید می بینید که این کرسی چند حسن داشت : اولا وسیله ارزان و با صرفه برای گرم شدن بود . چون در گذشته مثل الان نبود که وزارت سوخت و انرژی وجود داشته باشد و از برق و وسائل مدرن گرما زا و گاز هم خبری نبود و با یک کرسی که روی آن لحفی می انداختند و در زیر آن منقلی مملو از ذغال مشتعل قرار مدادند فضای کوچکی فراهم می آوردند که همه اعضای خانواده دور آن می نشستند و پا های خود را زیر کرسی می کردند .

در ضمن این کرسی خودش نوعی میز بود که می شد روی آن مثل میز , انواع تنقلات را گذاشت و غذا خورد و یا چای صرف کرد . پس می بینیند که برای زمان خودش چیز خیلی جالب و مفیدی بود . این توضیحات را برای آنهایی دادم که کرسی ندیده اند و از بقیه معذرت می خواهم !

آجیل:

چیز هایی که به عنوان خوردنی د رشب یلدا صرف می شد حاصل کار و فعالیت های خود مردمی بود که اغلب روستایی بودند . مثل کشمش ؛ برگه زردآلو ؛ گردو ؛ بادام و بطور کلی آنواع آجیل . نه مثل الان که فقط دسترسی به بعضی از این اقلام می تواند در آمد چندین روز یک خانواده را به باد دهد و طعم شیرین این جشن را تلخ کند !

کدو تنبل:

بخوبی یادم می آید که وقتی من روزهای گرم تابستان برای گذراندن تعطیلات تابستان به روستای پدر بزرگ می رفتم همیشه تعداد زیادی کدو تنبل ( یا همان کدو حلوایی ) را می دیدم که از جالیز آنها را می چیدند و روی پشت بام در جلوی آفتاب قرار می دادند تا رنگ آنها بتدریج زرد شود . بعدا اینها را به هنگام پائیز در کاهدان و در میان انبوهی از کاه قرار می دادند تا خنک و تازه برای شب اول زمستان و سایر شب های زمستان باقی بمانند .

اتفاقا چندی پیش که روی شبکه اینترنت در مورد بیماری پروستات تحقیق می کردم متوجه شدم که اخیرا از روغن دانه همین کدو تنبل برای درمان سرطان پروستات استفاده می کنند و این یکی از خواص بی شمار کدو است خوردن آن برای بیماران دیابتی هم مفید است و اساسا مواد قندی ارزشمندی دارد .

می بینید که تنقلات قدیمی ها هم با ارزش بود . مقایسه کنید با آت و آشغالهایی که امروزه به اسم پفک نمی و چیپس به خورد ما می دهند .

پارسال در محلی که زندگی می کنم هر چه بدنبال کدو حلوایی گشتم پیدا نکردم ولی شما از خوردن آن بخصوص در شب یلدا غافل نشوید !

هندوانه :

میگویند خوردن هندوانه در شب یلدا باعث می شود که در طول زمستان افراد دچار سرما خوردگی نشوند ! صحت این موضوع را از جنبه غذایی و پزشکی آن نمی دانم . ولی اگر این ترفند و شایعه مغازه داران برای فروش هنداونه هایشان آنهم به قیمت گزاف در شب یلدا نباشد ؛ می تواند مثل همان کدو تنبل که ذکر آن رفت یکی از محصولات جالیزی باشد که روستائیان در تابستان برداشت می کردند و در زمستان استفاده می کردند می دانید که در قدیم فریزر نبود و فقط خشکبار و میوه ای مثل هندوانه یا کدو تنبل که می شد به مدت طولانی آنها را نگه داشت در شب یلدا مصرف می شد .

الان که به یمن تکنولوژی امکان خوردن هر میوه ای در هر موسمی از سال وجود دارد شما می توانید هر نوع میوه و خوردنی که دوست دارید در شب یلدا بخورید!

یک خاطره:

از مادرم که دوران کودکی اش را در روستا گذرانده , شنیدم که دراواخر پائیز که هویج و نوع وحشی آن گزر را برداشت می کردند در گوشه ای از حیاط خانه گودالی می کندند و گزر ها و هویج ها را در آن می ریختند و سپس روی آن خاک می ریختند وبه این ترتیب تا زمستان که زمان استفاده از آنها فرا می رسید همینطور تازه و سالم باقی می ماندند .

همین روش را برای انگور استفاده می کردند به این شکل که : خوشه انگور را بدون اینکه از شاخه بچینند درون خمره ای قرار می دادند و خمره را به زیر خاک فرو می کردند به این ترتیب انگور تا هنگام زمستان تازه باقی می ماند . چون می دانید که انگور را حتی در فریزر هم نمی توان نگه داشت چون کیفیت ان تغییر می کند و رنگ طبیعی خود را از دست میدهد . در زمان شاه هم انگور تازه را در وسط زمستان از آفریقای جنوبی وارد می کردند البته برای خواص!

گفتگو های شب یلدا:

خوب وقتی عده ای از اعضای خانواده دور هم جمع می شوند حرف زیادی برای گفتن وجود دارد در قدیم که از موهبت نداشتن ! رادیو و تلویزیون و ماهواره و همین اینترنت برخوردار بودند فرصت بیشتری داشتند تا بدور از القائات این رسانه های عموما در دست حاکمان , دمی در کنار هم باشند و از در کنار هم بودن لذت ببرند چیزی که این روزها در بین ما آدمها کمتر پیدا می شود .

آنهایی هم که کمی بقول امروزی ها روشنفکر تر بودند کتاب داستان یا شعری می خواندند و کمی مراسم را پر محتوا تر می کردند . البته شما می توانید وبلاگ بنویسید یا با اینترنت کار کنید و اصلا کاری به سایر اعضای خانواده نداشته باشید همین کاری که من می کنم !

راستش را بخواهید تمام سالهای گذشته من بدور از خانواده بوده ام و چند بار هم شب یلدا با حوادث تلخی برایم همراه بوده است .

منشاء یلدا :

می گویند یلدا کلمه سریانی است و به معنی تولد و زایش است .

حالا ما در صدد نیستیم که جشن های سال نو مسیحی ها را زیر سوال ببریم ولی بسیاری شواهد تاریخی وجود دارد که اصلا آنچه به اسم تولد مسیح جشن گرفته می شود در واقع اقتباسی از همین یلدای ایرانی بوده است و اصلا مسیح در این فصل از سال بدنیا نیامده است که این خود بحث مفصلی است . بهر حال این نکته باید مورد پذیرش قرار گیرد که غربی ها هم در بسیاری از زمینه ها وامدار ما ایرانی ها هستند به خاطر تمدن درخشانی که در گذشته داشته ایم هر چند در حال حاضر اثری از آن شکوه و درخشش گذشته وجود ندارد , متاسفانه !

یلدا نامی برای دختران :

آن قدیمها که مثل الان مردم ما عرب زده نشده بودند که که مثلا نام فلان خرما فروش گمنام عربستان را بر روی فرزندان خود بگذارند ( میثم) از اسمهای اصیل ایرانی استفاده می کردند یکی از آنها هم همین یلدا بود که معمولا برای نامگذاری دختران استفاده می شد . اسم قشنگی است . اسم باید دو خصوصیت داشته باشد تلفظ آن راحت باشد و زیاد در بین مردم مورد استفاده قرا نگرفته باشد ( زیاد تکراری نباشد)

الان مادرم با بشقابی مملو از کدوی پخته آمد و چه جمله زیبایی گفت : شب یلدا مبارک ! برای اینکه کدو سرد نشود و شما هم بیش از این خسته نشوید در همین جا بحث را به پایان می برم.

شرح این هجران و این سوز جگر ......این زمان بگذار تا وقت دگر!

راستی شب یلدای شما هم مبارک!

********

 

به آنهایی که بیهوده با مراسم ایرانی ستیزه می کنند

تمامی آداب و رسوم گذشته ما حتی آنها که به زعم عده ای عبث و بیهوده می اید سراسر شادی و پر مفهوم است . همان چهارشنبه سوری که الان بصورت پدیده ای مذموم از ان یاد می کنند به دلیلی محدودیت هایی که در سالهای اخیر برای انجام آن بوجود آوردند تغییر ماهیت داد و بصورت ترقه بازی و انفجار در آمد وگرنه نیاکان ما کجا ترقه بازی می کردند!

اینها علاوه بر اینکه مراسم آئینی بودند و فلسفه خاص خودشان را داشتند . ابزار هایی هم بودند که گرهی از مشکلات نیاکان ما را که مثل امروز دسترسی به امکانات مدرن را نداشتند باز می کردند از جمله همین قاشق زنی در چهارشنبه سوری ویا گره زدن سبزه در مراسم سیزده بدر که بنظر من مراسمس بود که می توانست به شیوه ای خیلی ظریف امکان یافتن شوهر برای دختران جوان را فراهم کند وگرنه همه ما می دانیم که گره زدن سبزه فقط خراب کردن فضای سبز است ! و قاشق زنی هم و فال گوش هم به خودی خود معجزه ای ندارد . واین خصومت و ستیزه جویی کسانی که خود را متولی دین می دانند با این مراسم از روی بی خردی و نافهمی بنیان های اجتماعی و عدم آشنایی انها با تمدن و تاریخ و فرهنگ این آب و خاک است ولاغیر .

و به همین سبب بود که طی این سالهای متمادی همه این مراسم و از جمله شب یلدا مورد بی مهری قرار گرفته اند و صرفا د رهمین یکی دو سال اخیر و به اصطلاح عصر اصلاحات , اشاره کوتاهی به این مراسم در رادیو تلویزیون دولتی می شود . و دریغ از یک برنامه در باره شب یلدا !

خرافه و جهل و کار های بی خردانه در هر لباسی که باشد مذموم و ناپسند است چه بنام دین باشد و چه بنام سنت های قومی و ملی . ولی وقتی مراسمی چون شب یلدا و عید نو روز و جشن سده وجشن مهرگان چهارده قرن بعد از گسترش اسلا م درمیان ایرانیان هنوز پا برجا مانده است و حتی در بسیاری جهات سبقه مذهبی و رنگ و بوی دینی به خود گرفته است و در کنار مراسم مذهبی دیگر مثل عید قربان و عید فطر , جزء فرهنگ و رسوم متداول مردم کوچه و بازار در آمده است دیگر زدودن آنها در طی یکی دو دهه آنهم توسط گروهی قشری , ناممکن است .

یکشنبه شب : 30آذرماه 1382 تهران