وضعيت آلودگي هاي نفتي در درياي خزر و خليج فارس :

 

مقدمه :

هفتاد درصد سطح كره زمين را درياها پوشانده است در گذشته بدليل اينكه ميزان اين آلودگي ها اندك بود اين امكان را مي داد كه با توجه به  وسعت درياها و اقيانوسها اين  آلودگي هاي ايجاد شده توسط انسان ها  در عمل بطور خودكار پاكسازي و محو شوند اما امروز وسعت مواد آلاينده به گونه اي است كه محو اين آلودگيها براحتي امكان پذير نيست و نياز به مداخله انسان دارد تا محيطي را كه خودش تخريب كرده است دوباره احياء نمايد .
ضمنا تصور ما در باره محيط زيست دريايي هم بايد تغيير كند زماني دريا و اقيانوس را منبع بي پايان  براي ماهيگيري و صيد مي دانستند ولي امروزه ما مي دانيم كه مقدار اين منابع محدود است و مصرف بي رويه مي تواند آسيب هاب چبران ناپذيري به جانداران دريايي وارد كند .
درياها بر خلاف خشكي ها كه پديده مالكيت خصوصي قرن ها در آن جا افتاده، مناطقي هستند كه متعلق به تمامي انسانها است و حفظ آن  نياز به همكاري مشترك همه ملل دارد .

 و دقيقا به همين علت بوده است كه مجمع عمومي سازمان ملل متحد در سال 1972 يعني 33 سال پيش اقدام به نامگذاري :  روز محيط زيست كرده است و سال گذشته نيز  شعار خود را "حفظ درياها از آلودگي" اعلام كرده  و تامين آب هاي پاك را از اهداف خود قرار داد.
در گذشته حمل و نقل دريايي محدود بود و تعداد شهر هاي ساحلي كم بوده و اين شهر ها هم جمعيت اندكي داشتند اما امروزه كه شهرهاي ساحلي جهان ميليون ها نفر جمعيت دارند، بطوريكه گفته مي شود بيش از 40 درصد از جمعيت زمين در كنار درياها زندگي مي كنند و ميزان آلودگي هايي كه وارد دريا مي شود، به شدت افزايش يافته ديگر نمي توان درياها را مناطق آزاد دانست و آنها را آلوده به انواع سموم و فضولات كرد و انتظار داشت كه وضع طبيعي حيات حفظ شود.
 بر طبق گزارش برنامه محيط زيست سازمان ملل متحد  150 منطقه مرده در درياها و اقيانوس هاي جهان وجود دارد كه در آنها به دليل آلودگي به نيتروژن ناشي از كودهاي شيميايي و فضولات صنعتي، اكسيژن آب شديدا كاهش يافته و در نتيجه حيات در آن مناطق از بين رفته است.
اين مناطق عمدتا مناطق كناره اي هستند كه با خشكي ارتباطي نزديك دارند.
اين ترس وجود دارد كه تعداد واقعي اين مناطق بسيار بيشتر از رقمي باشد كه از سوي سازمان ملل اعلام شده است.
منطقه عسلويه در جنوب ايران را از جمله اين مناطق مرده اي است  كه به لحاظ ارزش هاي دريايي و ساحلي منطقه اي بسيار با ارزش است .

 اخيرا  فعاليت هاي نفتي و گازي بسيار بزرگي در اين منطقه و براي استخراج گاز از ميدان پارس جنوب رد حال انجام است و منطقه بزرگي را در بر مي گيرد  كه طول آن از روستاي  شيرينو شروع شده و تا روستاي چاه مبارك ادامه دارد و پهناي آن هم فاصله اي است كه بين آبهاي خليج فارس و كوههاي شمال آن محصور شده است و منطقه آزاد پتروشيمي اعلام شده كه جهت  بهره برداري و استقرار صنايع پتروشيمي در نظر گرفته شده است .
موادي كه در نتيجه فعاليت اين نوع صنايع به آب هاي دريا سرازير مي شوند به طور مستقيم به حيات اين مناطق دريايي حمله مي كنند و آنها را از بين مي برند. اين مواد شامل پسابهاي صنعتي و مواد شيميايي حاصل از فرآيندهاي توليدي پتروشيمي است .
در خليج فارس آلودگي نفتي آنچنان زياد است كه تا حدي آلودگي شيميايي را تحت الشعاع قرار داده است.
 هم اكنون ميزان جيوه اي كه در ماهي هاي استخواني، وجود دارد پنج برابر استانداردهاي جهاني است.
آلودگي هاي  ناشي از فلزات سنگين  مي تواند خطرات فراواني براي انسان داشته باشد كه  مسموميت و كاهش هوش و كاهش وزن از جمله آن موارد است .

درياي مازندران نيز از گزند آلودگي ها در امان نبوده است. در درياي مازندران دو نوع آلودگي داريم:

1-  آلودگي هاي ايجاد شده توسط كشورهاي شمال اين دريا كه از تكنولوژي هاي قديمي استفاده مي كنند و شمال درياي مازندران را به مواد نفتي آلوده مي كنند . هم اكنون تاسسيات عظيمي هم از جانب ايران و هم از طرف جمهوري آذربايجان در درياي خزر در حال اجراست .

2- ايجاد الودگي در جنوب درياي خزر و از جانب  ايران كه مصرف كننده بزرگ سموم و كودهاي شيميايي هستيم و سموم مختلف را وارد دريا مي كنيم. آب سبب مي سود كه ، اين سموم و نفت با هم مخلوط شده  و تركيبي سمي ايجاد شود  كه حيات دريايي را مورد تهديد قرار مي دهد.

كشور ما ايران از شمال و جنوب به دو منطقه آبي مهم متصل است كه در هر دوي اين مناطق هم فعاليت هاي نفتي از قيبل استخراج نفت و گاز صورت مي گيرد و اين كار نه تنها از جانب ايران بلكه از طرف كشورهاي همسايه هم انجام مي شود هم در شمال و هم در جنوب . بنابراين بايد اين محيط دريايي بشدت تحت مراقبت قرار گيرد . در زير بعضي از اثرات نامطلوب آلودگي هاي نفتي بر موجودات دريايي مورد بررسي و مطالع قرار گرفته است :

آلودگي نفتي :

هر چند الودگي ناشي از نشت تصادفي تانكرهاي نفتي به داخل دريا همواره در راس خبرها مي آيد اما اين نوع آلودگي تنها عامل 5% از آلودگيهاي نفتي است . درعوض عمده ترين عامل آلاينده دريا ها ناشي از حمل و نقل دريايي نفت و پالايشگاههاي تصفيه نفت است . هر چند مدتي است كه كشتي ها را از و ريختن آب حاصل از  شستشوي مخازن نفتي به درون دريا و تخليه آب موجود در تانكرشان discharging oily ballast به دريا را منع كرده اند . اما آلوده ترين نقاط دريايي همان مسيرهايي هستند كه اين كشتي هاي نفت كش از ان مناطق عبور مي كنند .

ضمنا از طريق رودخانه ها يي كه حاوي پسابهاي صنعتي هستند نيز مواد الوده وارد دريا مي شود و باعث نابودي پرندگان دريايي ، ماهي هاو ساير موجودات دريايي مي گردد و مي تواند حتي به كل ساختار اقتصادي جامعه اي كه بر پايه ماهيگيري و توريسم قرار دارد آسيب وارد كند . مواد نفتي هنگاميكه وارد دريا مي شوند براحتي تجزيه نمي شوند و مدت زمان بسيار طولاني باقي مي مانند و هنگامي هم كه در ظاهر از چشم ما ناپديد شده اند تازه شروع به وارد كردن صدمات خود به مسموم كردن محيط زيست دريايي ادامه مي دهند .

 

 

 

The picture is showing the different anoxic zones.  Map at http://daac.gsfc.nasa.gov/CAMPAIGN_POCS/OCDST/dead_zones.html. Used with permission of NASA.

 

 

                                                   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

....................................

منابع :

http://www.wwf.org.uk/core/wildlife/fs_0000000040.asp