Sunday, April 30, 2006

روشهاي پيشگيري از بارداري :

مقدمه :

امروزه اين امر به اثبات رسيده است كه رشد جمعيت به مثابه ترمزي براي رشد و توسعه اقتصادي عمل مي كند و اين دو با هم نسبت معكوس دارند و اگر كشورهاي پر جمعتي چون چين و هندوستان توانسته اند تا حدي از پس مشكلات عديده اي كه داشته اند بر آيند به مدد  پياده كردن برنامه هاي سختگيرانه تنظيم خانواده بوده است در كشور ما هم چندين دهه قبل لزوم ايجراي اين برنامه ها بخوبي درك شده بود و برنامه هاي تنظيم خانواده با جديت پياده مي شد و حتي وسايل ضد آبستني نظير قرص ضد حاملگي و كاندوم را به رايگان  بين مردم توزع مي كردند . اما چه بايد كرد كه به يكباره ورق برگشت و زمامداران جديد بر خلاف همه نظريه هاي و اصول اثبات شده عمل كردن و نه تنها سعي در كنترلجمعيت نكردند بلكه با اقدامات كاملا نسنجيده رشد جمعيت را هم تشويق كردند .

به گونه اي كه داشتن فرزند بيشتر به مفهوم برخوداري از امكانات بيشتر شد از واگذاري زمين و خانه و دادن وام گرفته تا اختصاص كوپن و نظاير آن ! و بدين گونه بود كه در حدود دو دهه به يكباره جمعيت كشور دو برابر شد بطوريكه امروز هر چقدر بر ظرفيت توليد آب و برق و محصولات كشاورزي و توسعه امكانات افزوده مي شود از پس اين جمعيت گرسنه و بدون امكانات بر نمي آيند . ار آن همه مشكلات عديده اجتماعي و اختلالاتي كه در روند جامعه بوجود آورده است هم سخني به ميان نمي آورم كه مفصل است

و بدينگونه بود كه اقدام به كنترل جمعيت گرفتعه شد و چقدر دير اين كار صورت گرفت و از آن بدتر اينكه هنوز هم سازو كارهاي لازم براي اين كنترل فراهم نيامده است هنوز هم امكانات پيشگيري براحتي فراهم نيست و هنوز هم بچه دار شدن مواهبي دارد !

دراينجا سعي شده است حداقل از نظر اطلاع رساني مطالبي را براي شما تهيه شود به اين اميد كه گرهي از اين مشكل بزذرگ حل شود  .

مشكلات ناشي از رشد بي رويه جمعيت :

 متاسفانه معضل  رشدسريع جمعيت  مشكلي است كه بيشتر در  كشورهاي در حال توسعه و عقب مانده به چشم مي خورد وكشورما  نيز بصورت حاد وجود دارد، اين در حالي است كه اغلب كشورهاي پيشرفته و از جمله آلمان داراي رشد منفي جمعيت هستند .

همين رشد جمعيت بصورت  اولين مانع تحقق پيشرفت مي باشد و اين پديده نه تنها  كشورما، بلكه تمام كشورهاي در حال توسعه را گرفتار كرده است.
 

علل رشد بي رويه جمعيت :



1-    ارتقاء بهداشت عمومي جامعه و كاهش ميزان مرگ و مير كودكان زير يك سال


2-   مهاجرت هاي درون كشوري


3-    بيسوادي و بيكاري مادران


 در سال 1987 جمعيت دنيا از   پنج ميليارد نفر فرارتر رفت  و تنها در طي 157 سال، پنج برابر جمعيت سال 1830 شد.

در مقابل، جمعيت ايران فقط در مدت 50 سال (از سال 1320 تا 1370) از دوازده ميليون به شصت ميليون نفر رسيده است. اين افزايش سريع جمعيت، مشكلات و كمبودهاي روزافزوني را در ابعاد مختلف اقتصادي، فرهنگي و تربيتي به دنبال داشته و در آينده مواجهه با معضلات پيچيده‌تري پيش‌بيني مي‌شود.
همچنين رشد سريع جمعيت باعث افزايش نابرابري ميان درآمد كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي پيشرفته مي‌شود و پديدة مهاجرت را تشديد مي‌كند. آثار منفي افزايش مواليد و بعد خانوار، تنها محدود به خانواده نيست. افزايش بعد خانواده منجر به افزايش جمعيت جوانان، كاهش درآمد سرانه، تورم، بيكاري، نزول سطح آموزش و تخريب منابع محيط زيست خواهد شد.

آمار حاملگي هاي ناخواسته :
طبق آمار موجود  در ايران در سال 1371 در حدود 6/1 % از حاملگي‌ها در جمعيت شهري و 1/39 % در جمعيت روستايي كشور ما ناخواسته هستند. بررسي ديگري در شهر قزوين بيانگر آن بود كه از هر پنج نفر زن، يك نفر از هيچ وسيلة پيشگيري استفاده نمي‌كند.
بنا بر آمار  انجمن تنظيم خانوادة در  ايران، حاملگي‌هاي بدون برنامه و ناخواسته، در 16 درصد موارد، به سقط ‌هاي عمدي منجر مي‌شوند. همچنين روزانه دست كم 80 زن به دليل سقط غيرقانوني جان خود را از دست مي‌دهند. به علاوه، نوزادان حاصل از حاملگي‌هاي ناخواسته غالباً نارس و كم وزن متولد مي‌شوند و دچار اختلالات جسمي و رواني‌اند. از سوي ديگر، زايمان‌هاي مكرر موجب تحليل قواي جسمي مادر مي‌شود و فاصلة زماني كافي براي ترميم ذخاير غذايي از دست رفته در بدن او فراهم نمي‌گردد. حاملگي‌هاي مكرر با فواصل كم، خطر مرگ و مير مادران را افزايش مي‌دهد. اين خطر، بخصوص پس از زايمان سوم، به شدت افزايش مي‌يابد.

تنظيم خانواده : family planning

تنظيم خانواده عبارت از آن است كه در يك خانواده پدر و مادر به دلخواه خود و بر پايه آگاهي، بينش و تصميم گيري مسئولانه با به كار بردن يكي از روشهاي پيشگيري از حاملگي، تعداد فرزندان خود را با توجه به امكانات اقتصادي و قدرت جسمي و رواني خود تنظيم كنند و بدين وسيله در توسعه اجتماعي كشورنيزسهيم شوند.

تنظيم خانواده به معني پيشگيري از حاملگي هاي ناخواسته براي تأمين سلامت خانواده و اجتماع در قالب مفاهيم زير است:
محدود كردن تعداد فرزندان-پيشگيري از بيماريهاي دوران جنيني-پيشگيري از انتقال ناهنجاريهاي ژنتيكي -جلوگيري از عوارض حاملگي و زايمانهاي مكرر براي مادر

Contraception

جلوگيري ازآبستني :

پيشگيري از حاملگي روشهاي متعددي دارد كه از جمله آنها روشهاي غير طبيعي ( با استفاده وشايل مصنوعي است مثل قرص و كاندم و نظير آن ) .

بطور دقيق اگر بخواهيم بگوئيم : پيشگيري به معني جلوگيري از بارور شدن تخمك زن توسط اسپرم مرد است .

 براي اين كار روشهاي زيادي وجود دارد : استفاده از مواد اسپرم كش و روشهايي كه مانع مكانيكي بر سر راه رسيدن اسپرم به تخمك ايجاد مي كنند ( مانند كاندوم و ديافراگم ) استفاده از اسفنج هايي كه در داخل دهانه رحم مي گذارند و بيرون كشيدن از جمله آنها هستند . كه اينها را مي توان ابزارها و روشهاي جلوگيري از بارداري محسوب كرد . البته همه اين روشها روشهايي غير طبيعي هستند كه مي توانند از بارداري هاي ناخواسته ممانعت كنند .

وسيله ديگري كه مي تواند از حاملگي جلوگيري كند ، وسايل درون رحمي  يا : آي يو دي

intrauterine device (IUD) مي باشند كه باعث مي شوند از رسيدن اسپرم به درون لوله هاي فالوپ جلوگيري شود . استفاده از آي يو دي مزيت ديگري هم دارد و آن اين است كه از لقاح بيرون رحمي كه يكي از علل عمده سقط جنين است نيز جلوگيري مي كند . كه آن را  سازو كار : سقط جنين كننده يا abortifacient mechanism. مي نامند .

 استفاده از قرص هاي ضد حاملگي روش ديگري است . كه البته مختصري عوارض جنبي در دراز مدت براي زنان دارد ولي هنوز هم ساده ترين و مطمئن ترين روشهاست . براي اطلاع بيشتر به منابع زسير مراجعه كنيد :

 

American Life League
Pharmacists for Life (select "FAQ")
A Doctor Explains How the Pill and Other Contraceptives Work

روش ديگر ، عقيم سازي است . كه در اين روش امكان رسيدن اسپرم به تخمك را از بين مي برند يا از طريق وازكتومي ( قطع كردن لوله هاي حامل اسپرم ) يا از طريق بستن لوله هاي رحمي . كه البته اين روشها بيشتر در مورد زوجهايي بكار مي رود كه ديگر تصميم به بچه دار شدن ندارند و بازگشت آنها ممكن است موفقيت آميز نباشد .

چند نكته مهم  در تنظيم خانواده :

1-   دختران قبل از سن 18 سالگي به دليل حفظ سلامتيشان، نبايد باردار شوند 
 همچنين از نظر فيزيكي زنان آمادگي لازم جهت باردار شدن را تا سن 18 سالگي ندارند.
 كودكاني كه از مادران كمتر از 18 سال متولد شده اند، عموماً‌ زودتر از موقع مقرر به دنيا آمده،‌ در هنگام تولد وزن آنان كم مي باشد و امكان مرگشان در سال اول زندگي بسيار زياد است. علاوه بر آن سلامت مادرانشان نيز در خطر مي باشد. در جوامعي كه دختران در سنين پايين ازدواج مي كنند، زوج ها بايد با استفاده از برنامه هاي تنظيم خانواده، اولين بارداري را حداقل تا سن 18 سالگي به تعويق اندازند.
2-   بعد از سن 35 سالگي نيز بارداري و زايمان سلامت را به خطر مي اندازد. اگر زني بيش از 35 سال داشته و 4 بار يا بيشتر زايمان كرده باشد، حاملگي بعدي خطري جدي براي خود او و نوزاد متولد نشده اش خواهد بود.
3-   براي حفظ سلامت مادر و نوزاد، قبل از آنكه مادر دوباره باردار شود، والدين بايد صبر كنند تا فرزند كوچكشان لااقل دو ساله شود. يكي از بزرگترين خطراتي كه سلامت و رشد كودك زير 2 سال را تهديد مي كند، تولد نوزاد جديد است.
زيرا تغذيه با شير مادر بطور ناگهاني متوقف مي شود و مادر فرصت تهيه غذاي كمكي براي فرزند كوچك خود را ندارد

4-   بعد از هر حاملگي و زايمان، دو سال طول مي كشد تا بدن مادر بهبود كامل يابد.
بنابراين مادراني كه
بين زايمانهايشان لااقل دو سال فاصله را رعايت نكنند، خطر بيشتري
سلامت آنها را تهديد مي كند.  علاوه بر اين اگر مادري كه كاملاً از زايمان قبلي بهبود نيافته
 دوباره باردار شود، امكان بيشتري وجود دارد كه نوازدش قبل از نه ماهگي بدنيا آمده يا با وزن كم متولد شود.

 

 

5-   باردار شدن مجدد، براي مادري كه چهار فرزند دارد، سلامت مادر و كودك را به خطر خواهد انداخت. اگر فاصله بين نوزادها بيشتر از 2 سال نباشد، بدن زن در اثر بارداريهاي مكرر، زايمان، شيردهي و مراقبت از كودكان خردسال تحليل مي رود و باعث كم خوني، سوء تغذيه  و ... مي گردد.

 

 

6-   پس از چهار بار زايمان، خطراتي نظير كم خوني و خونريزي شديد مادران را تهديد مي كند. مادراني كه بيش از چهارفرزند دارند و يا سن آنان بالاتر از 35 سال باشد، امكان اين كه نوزاد معلول، كم وزن و ضعيف بدنيا بياورند، بسيار زياد است.

 

 

7-   اكثر مراكز بهداشتي مي توانند چندين روش مناسب را براي برنامه ريزي مؤثر تنظيم خانواده، فراهم آورند.زوجها بايد به توصيه هايي كه توسط كاركنان بهداشتي مي شود، توجه نمايند.

 

بنابراين پيشگيري از حاملگي براي دستيابي به اهداف زير انجام مي شود:

1- تأمين سلامت مادران و كودكان
2- ايجاد هماهنگي بين رشد جمعيت و ابزار و عوامل توسعه و پيشرفت اجتماعي و
اقتصادي و فرهنگي كشور

 لزوم مشاوره در تنظيم خانواده

 
مشاوره فرآينديست كه درآن به داوطلب كمك ميشودتا در مورد استفاده از وسايل پيشگيري از بارداري تصميم بگيرد و اگر تصميم بر استفاده گرفت با مشاوره به داوطلب كمك مي شود تا با توجه به نيازش، بتواند يك روش پيشگيري مناسب را انتخاب كند.

روش انتخابي، روشي است كه داوطلب ميخواسته و همچنين قادربه استفاده صحيح از آن است، بطوريكه روش انتخابي نه تنها از نظر فرد داوطلب، بلكه از نظر پزشكي نيز يك روش مناسب، مؤثر و مطمئن باشد. براي اجراي هر چه بهتر و موفق تر برنامه هاي تنظيم خانواده مشاركت زوجين ضروري است. حتي الامكان زن و شوهرهر دو براي كسب اطلاع از روشهاي مختلف و اتخاذ تصميم براي انتخاب مناسبترين آنها بايستي مراجعه كنند. اگر امكان مشاوره با هر دو ميسر نبود، در اين صورت بايستي با يكي از زوجين مشاوره نمود و به او فرصت داد تا با همسرش مشورت نمايد. در ابتدا مشاور بايد از شرايط زوجين در زمينه اجراي برنامه آگاه شود و سپس اطلاعات لازم در مورد روشهاي مختلف پيشگيري مناسب براي زوجين و نحوه استفاده، محاسن و عوارض احتمالي آنها را با زبان ساده بيان كند و به زوجين فرصت دهد تا با تبادل نظر با يكديگر نسبت به انتخاب روش،‌ تصميم لازم را بگيرند.  زوجين پس از انتخاب قطعي يك روش بايستي مجدداً‌ در مورد نحوه و ميزان استفاده، عوارض جانبي و موارد فعلي مصرف آن كسب اطلاع كنند. در ملاقاتهاي بعدي ممكنست زوجين نياز به كسب آگاهي بيشتري داشته باشند. بنابراين امر مشاوره بايستي در تمام مدت استفاده از آن روش ادامه يابد و در صورت امكان حتي اگر زن امر جلوگيري را متقبل شده است، شوهرش نيز در اين جلسات مشاوره مجدد شركت كند

    1-   روشهاي موقتي

     2 -  روشهاي طولاني مدت جديد

3 -  روشهاي دائمي

     4 -   روشهاي متفرقه 

     5-   پيشگيري از بارداري به صورت اضطراري

 نكات مهم در مصرف قرصهاي جلوگيري از بارداري:

 

-     قرص نبايستي به صورت ناپيوسته، مثلاً يك ماه در ميان و يا دو ماه در
 ميان و يا چند روز در ميان، مصرف شود.

-     وجود لكه بيني همزمان با مصرف مرتب قرص،‌به مدت 2 تا 3 ماه اهميتي ندارد. در صورت
تداوم بيشتر بايد به پزشك مراجعه كرد.

-    علائمي مانند تهوع، استفراغ و سردرد همراه با مصرف قرص بتدريج پس از 2 تا 3 ماه برطرف
مي شود. براي پيشگيري از اين عارضه بهتر است قرصها را پس از شام و قبل از خواب مصرف
 كرد. (در صورت تداوم علائم تهوع و استفراغ مي توان همراه با قرصهاي پيشگيري، از قرصهاي
ويتامين
(B6) به مدت محدود استفاده كرد).        

-    در مدتي كه قرص مصرف مي شود، حجم خون قاعدگي به نسبت قبل از مصرف، كاهش مي يابد
كه در صورت كم شدن بيش از حد و لكه بيني يك روز در ميان و يا قطع كامل، بايد به پزشك مراجعه كرد.

-    براي مصرف قرص LD محدوديت سني وجود ندارد و مي توان آن را تا سن 45 سالگي و حتي
بيشتر تحت نظارت و كنترل ادامه داد. ليكن در مواردي نظير فشار خون كنترل نشده و مصرف سيگار
و غيره توصيه مي شود كه مصرف قرص به سن كمتر از 35 سال محدود گردد و در سنين بالاتر، افراد
بايد پس از مشاوره،‌ از روشهاي ديگري استفاده كنند.

-    از آنجايي كه قرصهاي ضدبارداري تركيبي باعث كم شدن شير مادر مي شوند، زنان شيرده بهتر است
از قرصهاي پروژستروني (مخصوص دوران شيردهي) كه ترشح شير را كم نمي كند، استفاده كنند.

مقايسه انواع روشهاي بارداري :
 «براي انتخاب روش پيشگيري از بارداري، هميشه زوجين بايد مشاورة خانوادگي بگيرند. زيرا روش مطلوب پيشگيري از بارداري براي زوج‌هاي مختلف، متفاوت است. هدف از مشاوره، انتخاب و استفادة صحيح از روش پيشگيري از بارداري در افراد مختلف متناسب با شرايط خاص آنان است. بدين منظور، قبل از پيشنهاد يك روش پيشگيري به هر فرد، بايد شرايط خاص وي، نياز او، وضعيت فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي‌اش در نظر گرفته شود. در مشاوره براي پيشنهاد يك يا چند روش پيشگيري از بارداري، بهتر است كه با زوج صحبت شود يا اگر با يكي از آنان صحبت شد، به او فرصت داده شود تا با همسر خود مشورت كند. قبل از شروع مشاوره، بايد نحوة عمل روش‌هاي جلوگيري، ميزان اثربخشي آنها، موارد منع مصرف، عوارض جانبي و نحوة برخورد با آنها و علائم خطري كه نياز به پيگيري دارند به تفصيل بيان شود.»


 در مشاوره، به فرد آگاهي مي‌دهيم تا خودش شيوة مناسب را انتخاب كند و به دنبال دو هدف عمده هستيم: يكي اصلاح باورهاي غلط عاميانه و ديگري آشنا كردن مردم با عوارض و مشكلات وسايل پيشگيري. در پايگاه بهداشتي، با استفاده از پوسترهاي آموزشي، مزايا و معايب هر روش را به‌طور مجزا بيان مي‌كنيم. موفقيت زماني به دست مي‌آيد كه فرد بتواند به دلخواه شيوة مناسب براي خود را انتخاب كند. به داوطلباني كه روش مورد نظرشان به سلامت آنها لطمه مي‌زند روش ديگري پيشنهاد مي‌كنيم.


 مردها، براي زياد كردن نسل خود، تا جايي كه مادر توان  دارد بچه مي‌خواهند. مادر تا وقتي كه يائسه نشده، بايد به فكر بچه باشد

مشاركت مردان در تنظيم خانواده
يكي از عوامل مؤثر در موفقيت برنامه‌هاي تنظيم خانواده جلب مشاركت مردان است. مشاركت مردان در برنامه‌هاي تنظيم خانواده به معناي استفادة آنها از روش‌هاي مخصوص مردان نيست. اين مشاركت شامل درك درست مردان از محدوديت‌ها و نيازهايي است كه با استفاده از روش‌هاي پيشگيري از بارداري براي همسرانشان پيش مي‌آيد.
 زن و مرد را به يك ميزان مسئول جلوگيري از بارداري هستند :

 اگر عارضه‌اي در نتيجة استفاده از شيوه‌هاي جلوگيري از بارداري در يكي از زوجين مشاهده شود، همسر وي بايد از او حمايت كند. در نظام‌هاي تأمين بهداشت خانواده، به جنبة حمايتي مردان توجه بيشتري مي‌شود. در مجموع، مردان علاوه بر استفادة شخصي از روش پيشگيري، نقش‌هاي ديگري را نيز شامل مشورت با همسر در انتخاب و استفاده از يك روش، مشاركت در تعيين بعد خانوار و نيز حمايت از همسر در هنگام استفاده از وسايل پيشگيري برعهده دارند.»

تنوع روشهاي پيشگيري در زنان :
تنوع وسايل پيشگيري از بارداري براي زنان، محدود بودن روش‌هاي مخصوص مردان و وجود برخي نگرش‌هاي نادرست، كه تنظيم خانواده را تنها وظيفة زنان مي‌دانند، سبب شده تا مردان مشاركت كمتري در برنامه‌هاي تنظيم خانواده داشته باشند. بر طبق آمار اعلام‌شدة وزارت بهداشت در سال 1376، ميزان مشاركت مردان در استفاده از روش‌هاي تنظيم خانوادة مخصوص آنان 3/7 درصد از كل مردان واجد شرايط را شامل مي‌شود.
دكتر صدق‌آذر مشاركت كم مردان را در برنامه‌هاي تنظيم خانواده ناشي از مسائل متعددي مي‌داند. وي معتقد است: «تأثير نگرش منفي افراد جامعه، تأثير برخورد منفي اعضاي خانواده، ناآگاهي زنان از حقوقشان كه باعث مي‌شود تنها خود را مسئول پيشگيري از بارداري بدانند، كم‌رويي مردان براي مراجعه به مراكز بهداشتي و درماني و درخواست خدمات تنظيم خانواده، رواج فرهنگ شفاهي بين مردان، غرور مردانه و باورهاي غلط فرهنگي و اعتقادي از جملة مشكلات مردان براي شركت در برنامه‌هاي تنظيم خانواده است. از لحاظ شغلي، عواملي همچون تطبيق نداشتن ساعت كار مراكز بهداشتي تنظيم خانواده با وقت آزاد مردان، مشغلة زياد مردان، اتلاف وقت آنان هنگام مراجعه به مراكز دولتي و محدود بودن خدمات مشاوره‌اي غيرحضوري را بايد در نظر گرفت.»

وازكتومي چيست؟
  سابقة استفاده از روش وازكتومي به يك قرن پيش بازمي‌گردد

 «بيش از پنجاه سال تحقيقات گسترده‌اي دربارة وازكتومي صورت گرفت. از 1974 تا 1985، يعني به مدت يازده سال، عمل وازكتومي در ايالت سي‌چوان چين انجام شد و در سال 1985، انجمن جلوگيري داوطلبانه از بارداري از طريق جراحي، بي‌عارضه بودن اين روش را اعلام كرد و در سال 1986، وازكتومي به تمام نقاط دنيا معرفي شد. در اوايل ارديبهشت 1372 نيز پروفسور ليسون چان به ايران آمد و اين روش را به محافل علمي ما معرفي كرد.»
سازمان بهداشت جهاني وازكتومي را به‌عنوان بهترين، مطمئن‌ترين و راحت‌ترين روش جراحي براي جلوگيري دائمي از باروري تأييد كرده است. وازكتومي را نخستين‌بار در ايران دكتر فريدون فروهري، مدير پلي‌كلينيك شهيد جعفري مركز بهداشت شرق تهران، انجام داد. وي كه پدر وازكتومي ايران شناخته شده است، شاگردان متعددي تربيت كرد و براي ترويج اين روش به تمام نقاط ايران فرستاد. به گفتة دكتر صدق‌آذر، سرپرست كنوني اين پلي‌كلينيك، از آن زمان تاكنون، 775 پزشك دوره‌هاي آموزشي وازكتومي را طي كرده‌اند و در نقاط مختلف كشور در حال خدمت هستند. وي شمار موارد موفق وازكتومي انجام‌شده در مركز مذكور را در حدود 29 هزار مورد ذكر مي‌كند.
وازكتومي به دو روش انجام مي‌شود: روش قبلي يا كلاسيك كه جراحي با تيغ بوده است و روش جراحي بدون تيغ. دكتر جعفري در توضيح وازكتومي مي‌گويد: «وازكتومي عبارت است از قطع لولة مني‌بر در مرد كه با عمل جراحي ساده و مطمئني در مدتي كوتاه انجام مي‌شود. اين روش آسان‌ترين و مؤثرترين روش پيشگيري از بارداري است كه به‌تازگي با عملي بسيار ساده و بدون استفاده از تيغ جراحي صورت مي‌گيرد و نيازي به بخيه‌زدن ندارد.»

وازكتومي براي چه افرادي مناسب است؟
دكتر صدق‌آذر استفاده از اين روش را توصيه مي‌كند براي افرادي كه:
1. مايلند روشي را انتخاب كنند كه با فعاليت جنسي آنها تداخلي نداشته باشد؛
2. تصميم به بچه‌دار شدن مجدد ندارند؛
3. به دلايل پزشكي نمي‌خواهند بچه‌دار شوند؛
4. احتمال بروز بيماري‌هاي ژنتيكي در فرزند آنها وجود دارد؛
5. وازكتومي را، به دليل سهولت و نداشتن عوارض، بر لولـه بستن همسرشان ترجيح مي‌دهند.

وازكتومي چگونه از حاملگي جلوگيري مي‌كند؟
سلول‌هاي جنسي كه در بيضه ساخته مي‌شوند، از طريق لوله‌هاي مني‌بر راست و چپ، وارد مايع ‌مني مي‌شوند. در وازكتومي، اين دو لولـه را مسدود مي‌كنند و در نتيجه سلول‌هاي جنسي قادر به عبور نيستند. در وازكتومي بدون تيغ جراحي، كه با بي‌حسي موضعي انجام مي‌شود، شكاف كوچكي به طول 2 تا 3 ميلي‌متر بر روي پوست ايجاد مي‌كنند. سپس با وسايل مخصوصي لايه‌هاي سحطي را كنار مي‌زنند و از همين فضاي كوچك لولـه‌هاي مني‌بر را خارج مي‌سازند. پس از انجام عمل، كه بي‌نياز از بخيه است، محل را پانسمان مي‌كنند. سوراخ باقي‌مانده حداكثر ظرف 48 ساعت ترميم و محو مي‌شود.
دكتر صدق‌آذر تأكيد مي‌كند: «داوطلب تنها زماني درد مختصري احساس مي‌كند كه مادة بي‌حس‌كننده به او تزريق مي‌شود و پس از تزريق، هيچ دردي احساس نخواهد كرد.» اين عمل، به‌طور متوسط، در مدت 10 الي 12 دقيقه خاتمه مي‌يابد. داوطلب بايد تا مدت 24 ساعت پس از عمل استراحت كند و از انجام دادن كارهاي سنگين تا يك هفته بپرهيزد. اما اگر كار روزمرة او سنگين نباشد، زودتر از اين مدت مي‌تواند به سر كار خود بازگردد.
 
احتمال وقوع بارداري بلافاصله پس از انجام عمل وازكتومي :

به علت باقي‌ماندن تعدادي از سلول‌هاي جنسي يا اسپرم در لولـه‌هاي تناسلي، خطر حاملگي بلافاصله پس از وازكتومي از ميان نمي‌رود. زوج‌ها بايد به مدت سه تا شش ماه از يك روش مطمئن ديگر پيشگيري از بارداري استفاده كنند. براي حصول اطمينان از حذف سلول‌هاي جنسي از ترشحات دستگاه تناسلي مرد، متقاضي بايد آزمايش شمارش اسپرم انجام دهد. اولين آزمايش دو ماه پس از عمل درخواست مي‌شود. البته براي حصول اطمينان كامل، تكرار آزمايش در چهار و شش ماه پس از عمل نيز ضروري است.»

مزايا و معايب وازكتومي
وازكتومي يك عمل جراحي ساده است، در حالي‌كه بستن لوله‌هاي زنان نياز به بيهوشي عمومي و دسترسي به حفرة شكم دارد. بنابراين، بستن لولـه‌هاي زنان يك عمل جراحي وسيع محسوب مي‌شود با كلية عوارض بيهوشي عمومي. به علاوه، حاملگي خارج رحمي مرگ‌آورترين عارضة بستن لوله‌ها در زنان محسوب مي‌شود. اما وازكتومي هيچ عارضة ناخواسته‌اي به همراه ندارد. برخلاف باور بسياري از افراد ناآگاه، اين روش نه‌تنها فعاليت جنسي را محدود نمي‌كند بلكه، با حفظ تمام مراحل طبيعي رابطة جنسي، قواي زوجين را افزايش نيز مي‌دهد.
دكتر صدق‌آذر مي‌گويد: «افرادي هستند كه چند ماه پس از وازكتومي به مركز مراجعه و از افزايش قواي جنسي خود شكايت مي‌كنند. رفتارهاي جنسي از افكار و عواطف انسان‌ها تأثير مي‌پذيرند. ترس از حاملگي ناخواسته عامل سردمزاجي و بي‌ميلي در روابط زناشويي بسياري از زوج‌هاست. آنچه اهميت دارد اين است كه بايد براي عموم مرز ميان وازكتومي و اخته كردن مردان را روشن كرد. در اخته كردن، بيضه‌ها به‌طور كامل از بين مي‌روند و دو وظيفة طبيعي آنها، يعني توليد هورمون‌هاي جنسي مردانه و ساخت اسپرم، ديگر به انجام نمي‌رسد. با تخريب بيضه‌ها، خصوصيات ظاهري مردانه نيز همزمان با توقف توليد اسپرم از بين مي‌روند. اما در فرد وازكتومي شده، هورمون‌هاي مردانه از راه عروق به بدن مي‌رسد و بيضه سالم است. زوج‌هاي متقاضي وازكتومي بايد بدانند كه پس از اين عمل، مقدار مايع مني مرد همانند پيش از انجام وازكتومي است و از لحاظ خصوصيات ظاهري، يعني رنگ، بو و حجم آب نيز تغييري نخواهد كرد. در طي عمل وازكتومي، دستگاه ادراري آسيبي نخواهد ديد و احتمال ابتلا به سرطان پروستات در داوطلبان افزايش نخواهد يافت.»
برخي از مردان پس از وازكتومي دچار ناراحتي و تورم محل عمل مي‌شوند. عده‌اي نيز ممكن است دچار خونريزي، كبودشدگي يا عفونت بشوند. اما به‌ندرت مسئلة جدي و مشكل‌سازي به‌وجود مي‌آيد. توصيه مي‌شود كه داوطلبان در صورت تب در چهار هفتة اول پس از عمل، بخصوص يك هفتة اول، خونريزي يا خروج چرك از محل زخم، درد و تورمي كه قطع نشود يا تصور باردار شدن همسر به پزشك مراجعه كنند. دكتر جعفري رعايت نكاتي را در بهبود سريع‌تر محل جراحي مفيد مي‌داند: «حداقل تا دو روز از بيضه‌بند استفاده شود. محل جراحي در حين جوش خوردن زخم به‌هيچ‌وجه دست‌كاري نشود. در صورتي كه وازكتومي به روش كلاسيك يا قديمي انجام شده است، بايد يك هفته پس از عمل براي كشيدن بخيه‌ها به مركز انجام وازكتومي مراجعه كرد. در روش وازكتومي بدون تيغ جراحي، نيازي به كشيدن بخيه نيست و متقاضي مي‌تواند سه روز بعد از عمل، پانسمان روي زخم را بردارد و پانسمان مجدد هم ضرورتي ندارد.»

وازكتومي برگشت‌پذير است
 «اولين آرزوي هر زن جوان در ‌آغوش گرفتن فرزندش است. اگر اين زن حس مادري را تجربه نكند به كمال نمي رسد .
 احتمال باروري دوباره را در چنين مواردي وجود دارد

 «دلايل مختلفي براي تقاضاي برگشت وازكتومي وجود دارد. ميزان بالاي طلاق، ازدواج‌هاي مكرر و مرگ همسر يا فرزند از شايع‌ترين اين علت‌ها هستند. بر طبق مطالعات انجام‌شده، در نهايت، 2 تا 6 درصد از مردان وازكتومي‌شده تقاضاي عمل برگشت را خواهند داشت. هشت سال پس از انجام عمل وازكتومي، احتمال موفقيت در عمل برگشت، يعني وجود مجدد اسپرم در مايع مني، 80 تا 90 درصد و ميزان وقوع بارداري 50 تا 60 درصد است. پيش از پيشرفت تكنيك‌هاي جراحي ميكروسكوپي، احتمال بارداري مجدد بين 15 تا 50 درصد بود. اما امروزه، با استفاده از جراحي ميكروسكوپي، اين احتمال افزايش قابل توجهي يافته است. شكست عمل برگشت به متغيرهاي مختلفي بستگي دارد، مانند وجود آنتي‌بادي ضد اسپرم و تنگي محل عبور. تجربة جراح نيز عامل بسيار مهمي در تعيين نتيجة عمل برگشت است.»
در مراكز مشاوره، هرگاه زن يا شوهر تمايل خود را به بچه‌دار شدن در آينده ابراز كند يا ازدواج در شرايط مساعد و ثابتي صورت نگرفته و متزلزل باشد، استفاده از اين روش جلوگيري از بارداري پيشنهاد نمي‌شود. به‌طور كلي، انتخاب وازكتومي از جانب مراجعان به شرايط هر يك از آنها بستگي دارد. به همين دليل استانداردي براي سن و تعداد فرزند متقاضيان تعيين نمي‌شود. اما به شرايطي مانند داشتن حداقل دو فرزند و سن بالاتر از دو سال براي فرزند دوم در مراكز بهداشتي توجه مي‌شود.

ممنوعيت انجام وازكتومي
 ، براي روش وازكتومي بدون تيغ جراحي، هيچ ممنوعيتي وجود ندارد. وي مراجعه‌كنندگان را به چهار گروه تقسيم مي‌كند: «گروه اول مشكلي را ذكر نمي‌كنند و به‌راحتي عمل وازكتومي مي‌شوند. گروه دوم در پروندة پزشكي خود سابقة جراحي دارند، مثلاً براي رفع يك نقص آناتوميكي كوچك. اين افراد را با احتياط وازكتومي مي‌كنيم. گروه سوم دچار عفونت يا يك بيماري مردانه هستند. در مورد اين گروه نيز، پس از درمان كامل، عمل وازكتومي با فاصلة زماني مناسب انجام مي‌شود. گروه چهارم به دليل ابتلا به يك بيماري زمينه‌اي بايد در بيمارستان مجهز و در اتاق عمل وازكتومي شوند. مبتلايان به بيماري هموفيلي در اين گروه طبقه‌بندي مي‌شوند.»
جراحي ساده و بي‌خطر وازكتومي، در بسياري از كشورها، شيوه‌اي رايگان و مناسب براي تعداد زيادي از زوج‌هاي ميانسال است. تشخيص شرايط مناسب اقتصادي و خانوادگي براي بچه‌دار شدن و كسب آمادگي رواني ـ عاطفي لازم، تنها از عهدة دو شريك زندگي ساخته است. ترديدي نيست كه كودكانِ ناخواستة امروز مطرودان فرداي جامعة ما هستند.

..........................................................مقدمه ترجمه و گرد آوري از : م.ت 10 ارديبهشت 1385

منابع :

http://ccli.org/nfp/contraception/index.php

 

http://www.breastcancercare.org.uk/content.php?page_id=1933&forum_cmd=3&forum_id=14&topic=1366

http://ccli.org/nfp/basics/effectiveness-p02.php