در ستایش فروغ

 

در ستایش فروغ

یادداشتی در مورد فروغ و شعر مدرن معاصر

 نوشته : محمد توکلی – 15 مرداد ماه 1396 – ممکو

 

فروغ یکی از منحصر بفرد ترین شاعره های زن معاصر است او سبک شعری بسیار مدرنی را در ادبیات معاصر پایه گذاری کرد که آکنده از یکرنگی محض بود شعر او بدون نقاب است . فروغ روشنفکری است که آنچه را حس می کرده به زیباترین شکل بر زبان آورده و نگران بازتاب های جامعه ای که در زندگی می کند نیست جامعه ای که در ابتدای تجدد است و هنور اسیر خرافه و جهل است و خیلی از سروده های او را بر نمی تابد .

وقتی به شعرهای فروغ گوش می دهیم ( شعرهایی که با احساس و به زبان خودش دکلمه می شود و چه خوب است که ما چنین دکلمه هایی از او را داریم ) احساس می کنی با شاعری متفاوت روبرو هستی که شعرش از همه جهت تازه و نو. است هم از نظر مضمون و محتوا و هم از نظر قالب شعری ... و چه دگرگونی در شعر معاصر ایران ایجاد کرده است

شنیده شعرهای  « آیه های زمینی » و نیز «عروسک کوکی » واقعا اعجاب انگیز است که این زن جوان در آن سنینی که هنوز باید ناپحته و خام باشد چگونه چنین مضمون های زیبایی را خلق کرده است ؟ گویی وی از سیاره ای دیگر آمده است .

در شعر وی تصنع و تکلف و حتی گشتن به دنبال قافیه و  وزن وجود ندارد . شعرش چنان موزون است که نیازی به این ابزارهای کلاسیک نیست . او دریچه ای نو به روی شعر پارسی گشوده است .

حیف و صد حیف که عمرش کوتاه بود ... که اگر می ماند دست کم خودش این مسیر را تکمیل می کرد و سروده های بیشتری را به ادبیات معاصر ایران عرضه می نمود . سرزمینی که شعرای بزرگی چون حافظ و سعدی داشته است باید هم شعرای معاصرش کسانی چون فروغ و سهراب باشند

این نگاه عصیانگری که فروغ به جامعه اش دارد  برخاسته از تضادی است که علنا جامعه سنتی با مدرنیسم دارد .

 

«مادر تمام زندگی اش

 سجاده ایست گسترده

در آستان وحشت دوزخ

مادر همیشه در ته هر چیزی دنبال جای پای معصیتی می گردد

 مادر تمام روز دعا می خواند

 مادر گناهکار طبیعی است

 مادر در انتظار ظهور است و بخششی که نازل خواهد شد»

و چقدر چنین تصویری در جامعه همین امروز ما و مادران و پدران  سنتی آن مشهود است .

 

اینها وصف وضعیت مادر است و در عین حال بیانی از سر انکار ...

این نگاهی بسیار تازه به مسئله ای بس کهن است ... گناهکار بودن انسان و که برای همین گناهکاری به روی زمین تبعید شده است !

این بیان انکار از ان روست که بگوید انسان مدرن که اکنون مهار علم را در دست گرفته است احتیاجی  به آن دعاهای از سر ضعف و نیاز ندارد .

او منتظر ظهور کسی نیست چون خود باید ناجی خودش باشد .

 

 با همه اطمینانی که انسان مدرن به خود دارد اما باز هم سرگردان است. انسانی که فروغ با نگاهی تمسخرآمیز به آن می نگرد:

 

فروغ در  سروده بسیار زیبا و پر معنی «عروسک کوکی» نگاهی بسیار متفاوت به زن دارد. نقش زن و آن زن سنتی را که در شعر پارسی وجود دارد کنار می زند حتی گوشه چشمی هم به زنان مدرن شده معاصر دارد که در خانه و زندگی و رفاه و آسایش غرق اند چون عروسکی کوکی که از خود اراده ای ندارد و دست کس دیگری او را کوک کرده است فریاد بکشد که آه من بسیار خوشبختم !

 

میتوان همچون عروسک های کوکی بود
با دو چشم شیشه ای دنیای خود را دید
میتوان در جعبه ای ماهوت
با تنی انباشته از کاه
سالها در لابلای تور و پولک خفت
میتوان با هر فشار هرزه ی دستی
بی سبب فریاد کرد و گفت
" آه ، من بسیار خوشبختم "

ببنید نگاه او به متولیان دینی تا چه اندازه تند و انتفادی ودر عین حال تازه است

«می توان در حجره های مسجدی پوسید

 چون زیارتنامه خوانی پیر»

این بخش دعوت او از تاریک خانه های و حجره ها به تجربه کردن دنیاست دنیایی خاکی و عاری از تقدس های دروغین

و نباید خنثی بود

«چون صفر در تفریق و جمع و ضرب حاصلی پیوسته یکسان داشت

در دنیای مدرن انسان می اندیشد که  آسمان از خدایان تهی شده است، و او  بدنبال جهانی دیگر است جهانی قابل مشاهده و ملموس  است ... این شد که انسان مدرن  ایمان خود را از دست داده و از این رو  به نوعی افسردگی و کاهش سرزندگی رسیده است

و  خدایان را به چالش می کشد. در همه چیز شک می کند و این شک شروع یک حرکت است. تردید می کند به آن چه که تا پیش از این احساس می کرد در آسمان ها وجود دارد.

 چشمان او از آسمان به زمین می آید و او اکنون در پی همه چیز به جای ایمان، در زمین است.

 علاقه ای به فرشتگان و برگزیدگان ندارد و به دنبال هیچ قهرمانی نیست. چون خود اوست که امروز آسمان ها را پر می کند.

وقتی فروغ در سال 1341 ( 55 سال پیش ) و در زمانی که تنها 27 ساله بود شعر « فتح باغ » را منتشر کرد درک چنین شعری از فهم خیلی ها بیرون بود و این شد که عده ای به مخالفت با او برخاستند ولی وی جایگاه شعری اش را پیدا کرده بود

 

................محمد توکلی – 15 مردادماه 1396 – ممکو

/ 0 نظر / 23 بازدید